Çalışanlar bu haklarından haberi yok

İşveren hep çalışanı daha çok çalışsın istiyor, işçiyse gün boyu yorulduğu yetmiyormuş gibi bir de fazla mesai yapıyor. Üstelik çoğu zaman da mesai ücretini alamıyor. Bu durumla karşılaşanların sayısı hiç de az değil. Samanyoluhaber.com yazarı Osman Özbolat bu konuyu ele alarak, çalışanların ne gibi haklara sahip olduğunu yazdı. İşte her çalışanın bilmesi gereken haklar…

Fazla mesai yapma koşulları nelerdir?

Bilindiği üzere çalışanlar normal çalışma saatleri dışında işyerlerinde muhakkak fazla çalışma yapmaktadır. Normal çalışma saatleri İş Kanununa göre haftada en fazla 45 saattir. Bu şekilde normal şartlarda haftada 6 gün çalışması gereken bir kişinin günlük çalışma saati de 7,5 saat olmaktadır. İşte haftada 45 saati aşan çalışmalara fazla çalışma/fazla mesai denilmektedir. Her çalışanın karşılaştığı fazla mesai olgusu ile ilgili merak edilenleri bugün sizlerle paylaşacağız.
İşçinin onayı olmadan mesai yaptırılamaz…

Her ne kadar ülke gerçeğimiz ile uymasa da fazla mesai yaptıracak işveren, işçisinin bu konuda onayını almak zorundadır. Fazla mesai yaptırmak isteyen işverenler bu onayı her yılbaşında işçilerden yazılı olarak almalı ve bunu işçi özlük dosyalarında saklamalıdırlar. Şayet çalışan işçi fazla mesai yapmak istemediğini belirtirse işveren tarafından yasada belirtilen çalışma saatleri dışında kural olarak çalıştırılamaz. Ancak unutmamak gerekir ki, bazı durumlarda işin niteliğinden ötürü zorunlu olarak fazla çalışmayı gerektirecek bir durum oluştuğunda, işçinin bunu yapabilecek durumu varsa ve kaçınması da dürüstlük kuralına aykırı ise fazla çalışmayı yerine getirmekle yükümlüdür. Yani burada işçi-işverenden dürüstlük ilkesi çerçevesinde zorla çalıştırma olmadan iş ilişkisinin sürdürülmesi amaçlanmıştır.
Deniz İş Kanunu ve Basın İş Kanunu kapsamında çalışanlarda belirtilen koşullar geçerli değildir. Deniz ve basın çalışanları işveren tarafından fazla çalıştırma talebine uymak zorundadırlar.
En fazla kaç saat mesai yapılır?

Fazla mesaideki işçilerin günlük 7,5 saatlik çalışmalarından ayrı olarak yaptıkları mesai saatinin toplamı bir yılda en fazla 270 saat olmalıdır. Bu 270 saat yıl içinde çalışılan günlere işin durumuna göre dağıtılarak yaptırılır. Ancak bir günlük çalışma süresi 11 saati aşmamalıdır.
Hangi durumlarda fazla mesai yapılmamaktadır?

– Sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işlerde,
– Gece çalışmalarında,
– Maden ocakları işlerinde,
– Kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer veya su altında çalışılacak yerlerde,
– 18 yaşından küçük olanlara,
– Yeni doğum yapan ve emziren işçilere,
– Kısmi süreli (part-time) çalışanlara fazla mesai yaptırılamaz.
Fazla çalışma ücreti

Fazla mesaiye kalan çalışanlara normal ücretlerine ek olarak mesai ödemesi yapılmaktadır. Bu ücret ödemesinin sınırı da Kanunda belirtilmiştir. Buna göre her bir saat fazla mesai için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi ile ödenmektedir. Fazla mesai ücreti hesabında yarım satten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan çalışmalarda bir saat olarak kabul edilir. Mesai için hesaplanacak işçi ücretleri, çalışanın brüt kazanç üzerinden hesaplanmaktadır. Çalıştığı saat başına 10 TL hak eden bir çalışan ayda 20 saat mesaiye kalmışsa, mesaiye kaldığı 20 saat için hak ettiği ücretin yüzde elli fazlası ile çarpılarak ücreti hesaplanır. Yani çalışan o ay 20 saat X 15 TL (10 TL X%50) = 300 TL mesai ücreti alacaktır.
Önemle belirtilmesi gerek bir hususta çalışan işçi isterse fazla çalışma ücreti yerine sürelerin karşılığını serbest zaman (dinlenme) olarakta kullanabilir. Bunun için söz konusu işçi işverene “yazılı olarak” başvurduğu takdirde fazla çalıştığı her saatin karşılığında 1,5 saati izin olarak kullanır. Bu izin işçinin çalışma saatleri içerisinde ücretinden herhangi bir kesinti yapılmaksızın kullandırılır.
Zorunlu ve olağanüstü nedenlerle fazla mesai durumu

Yukarıda belirtilenler dışında çalışanlara işyerinde meydana gelen bir arıza sırasında veya bu durumda yapılması gerekli acele işlerde, işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak kaydıyla fazla mesai yaptırılır. Bu durumda işçinin rızası alınmamaktadır.
Olağanüstü hallerde de Bakanlar Kurulu kararıyla seferberlik ve yurt savunması durumunda fazla çalışmayı gerektirecek durumlarda işçilere çalışma süresinden fazla çalışma yaptırılabilir.
Fazla Mesainin Tespiti
Bütün bu anlatılanlardan sonra gelelim ülkemizdeki çalışma hayatının gerçek yüzüne… Türkiye’de OECD tarafından yapılan araştırmada çalışanların %46’sı fazla mesai yapmaktadır. Bu, dünyada iki çalışandan birinin mesai yaptığı bir ülke olarak bizi zirveye taşımaya yetmektedir. Karınca gibi çalışan işçilerimizin tabii ki birçoğu hukuksuz, haklarını almadan zorla çalıştırılmaktadır. Peki, işini kaybetme korkusuyla çalışırken sesini çıkaramayan işçiler işten ayrıldıktan sonra bu
Çalışmalarını nasıl ispat edebilirler?

Kural olarak işçiler fazla çalıştırılmaya ilişkin iddialarını ispatla yükümlüdürler. İspat her türlü delille olacağı gibi tanık beyanlarına göre de yargının işçi lehine verdiği kararlar olduğunu görmekteyiz. Bunun için işyerinde birlikte çalışılan işçilerin beyanlarının önemli olduğunu vurgulamak gerekir. Yine işyerine çalışanların giriş-çıkışlarını gösteren belgeler de delil niteliğindedir.
Fakat işçilerin her ay imzaladıkları ücret bordroları veya ücret hesap pusulalarında fazla çalışma/fazla mesai bölümü varsa ve bu bölüm boşsa, söz konusu bordronun imzalaması sonradan talep edilecek haklar konusunda işçiyi bağlar. Fazla mesai yapılmışsa ve fazla mesai bölümü boşsa yapılabilirse bordroya ihtirazi kayıt düşmek çalışanların lehine olacaktır.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *